6. Χριστιανικοὶ τομεῖς Μνημεῖα πίστεως (συνοδικὰ καὶ ἄλλα ἐπίσημα κείμενα) Κατὰ λατινικῶν δοξασιῶν ἐπιστολὴ Φωτίου τοῦ μεγάλου (867)

 

Κατὰ λατινικῶν δοξασιῶν

ἐπιστολΦωτίου τοῦ μεγάλου (867)

 

γκύκλιος ἐπιστολ πρς τος τς νατολς ἀρχιερατικος θρόνους, ᾿Αλεξανδρείας φημὶ καὶ τῶν λοιπῶν, ἐν ᾖ περὶ κεφαλαίων τινῶν διάλυσιν πραγματεύεται· καὶ ὡς οὐ χρὴ λέγειν «ἐκ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ» τὸ πνεῦμα προέρχετσθαι, ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ πατρὸς μόνου.

 

[1] Οκ ν ρα, ς οικε, κόρος τ πονηρ τν κακν, οδέ τι τν φευρημάτων κα μηχανημάτων πέρας, κατ το νθρωπίνου γένους ξ ρχς νακινεν μελέτησεν· ἀλλ μυρίαις μν σαις πάταις πρ τς ν σαρκ το δεσπότου παρουσίας τν νθρωπον πηγάγετο ες λλοφύλους κα παρανόμους ποβουκολήσας πράξεις, ξ ν κα τν κατ᾿ ατο τυραν­νίδα κατ κράτος νεδήσατο· μυρίαις δ κα μετ τατα πλάναις κα δε­λεάσμασιν ποσκελίζειν κα παρασύρειν τος ατ πειθομένους ο διέλι­πεν. [2] ἐντεθεν Σίμωνες κα Μαρκίωνες, Μοντανοί τε κα Μάνητες, κα ποικίλη κα πολύτροπος τν αρέσεων θεομαχία πλήθυνεν. ἐντεθεν ρειος κα Μακεδόνιος κα Νεστόριος Ετυχής τε κα Διόσκορος κα τ λοιπν τς σεβείας σύνταγμα, καθ᾿ ν α γιαι κα οκουμενικα συνεκρο­τήθησαν πτά σύνοδοι κα τν κατ τόπους ερν κα θεοφόρων νδρν συνελέγη τ συστήματα, τς πονηρς παραφυάδας τ μαχαίρ το πνεύ­ματος ατορρίζους κθερίσαντες, κα καθαρν παρασκευάσαντες ναφυῆ­ναι τς ἐκκλησίας τ λήιον.

[3] Ἀλλ τούτων κ ποδῶν γεγενημένων κα σιγ κα λήθ παραδεδο­μένων, λπς γαθ κα βαθεα τος εσεβέσιν πετρέφετο, μ ν ποτε καινοτέρων δυσσεβημάτων φευρετς γενέσθαι ν πσιν ος πείρασεν πονηρός, ες τοναντίον ατ τν βουλευμάτων περιτραπέντων, μήτε μν τν δη κατάκρισιν συνοδικς δεδεγμένων περασπιστάς τινας κα προ­μάχους ναφανναι, τ καταστροφ κα τ πάθει τν ρξάντων κα τν ες μίμησιν κείνων λθεν μελετώντων νακοπτομένων. κα ταύταις μν τας λπίσιν εσεβς λογισμς πανεπαύετο. [4] μάλιστα δ κατ τν βασιλεύουσαν πόλιν, ν πολλ θεο συνεργεί τν νελπίστων κατώρ­θωται, πολλα δ γλσσαι, τν προτέραν διαπτυσάμεναι μυσαρότητα, τν κοινν πάντων πλάστην κα δημιουργν μεθ᾿ μν μνεν διδάχθησαν, ὥς περ πό τινος ψηλο κα μετεώρου χώρου τς τς ρθοδοξίας πηγς τς βασιλίδος ναδιδούσης κα καθαρ τς εσεβείας τ νάματα ες τ τς οκουμένης διαρρεούσης πέρατα, κα ποταμν δίκην ρδευούσης τος δόγμασι τς κεσε ψυχάς, ατινες, χρόνος πολς ξ οὗ, καταξηρανθεσαι τος τς σεβείας θελοθρησκείας πεκκαύμασι κα ες ρήμους κα γό­νους ποχερσωθεσαι, μως τν τς διδασκαλίας μβρον ποδεξάμενοι τ Χριστο γεώργιον καρποφοροσιν νευθυνούμεναι.

[5] Κα γρ ο τν ρμενίαν οκοντες τ τν ἰακωβιτν νισχόμενοι δυσσεβήματι κα πρς τ ρθν τς εσεβείας παυθαδιαζόμενοι κήρυγμα, φ᾿ οπερ πολυάνθρωπος κείνη κα γία τν πατέρων μν κατ Χαλκηδόνα συνεκροτήθη σύνοδος, τν μετέρων εχν μν παμυνουσῶν, τν μακρν κείνην πλάνην ποθέσθαι νεδυναμώθησαν. κα λατρεύει σήμερον καθαρς κα ρθοδόξως τν ρμενίων λξις τν χριστιανν λατρείαν Ετυχ τε κα Σεβρον κα Διόσκορον κα τος κατ τς εσεβεί­ας πετροβόλους Πέτρους κα τν λικαρνασέα ουλιανν κα πσαν ατν τν πολύσπορον διασπορὰν ς καθολικ ἐκκλησία μυσαττομένη κα δεσμος λύτοις το ναθέματος ποβάλλουσα.

[6] λλά γε δ κα Βουλγάρων θνος βαρβαρικν κα μισόχριστον ες τοσαύτην μετέκλινεν μερότητα κα θεογνωσίαν, στε τν δαιμονίων κα πατρων κστάντες ργίων κα τς ἑλληνικς δεισιδαιμονίας ποσκευασά­μενοι τν πλάνην, ες τν τν χριστιανν παραδόξως μετενεκεντρίσθησαν πίστιν. ἀλλ᾿ πονηρς κα βασκάνου κα θέου βουλς τε κα πράξεως! ἡ γρ τοιαύτη διήγησις, εαγγελίων οσα πόθεσις, ες κατήφειαν μετατί­θεται, τς εφροσύνης κα χαρς ες πένθος τραπείσης κα δάκρυα. οπω γρ κείνου το θνους οδ᾿ ες δύο νιαυτος τν ρθν τν χριστιανν τιμντος θρησκείαν, νδρες δυσσεβες κα ποτρόπαιοι (κα τί γρ οκ ν τις εσεβν τούτους ξονομάσειεν), νδρες κ σκότους ναδύντες (τς γρ σπερίου μοίρας πρχον γεννήματα), ομοι πς τ πόλοιπον κδιηγήσο­μαι! οτοι πρς τ νεοπαγς ες εσέβειαν κα νεοσύστατον θνος, ὥς περ κεραυνς σεισμς χαλάζης πλθος, μλλον δ οκειότερον επεν, ὥς περ γριος μονις μπηδήσαντες, τν μπελνα Κυρίου τν γαπημένον κα νεόφυτον κα ποσν κα ὀδοσιν, τοι τρίβοις ασχρς πολιτείας κα διαφθορ δογμάτων, τό γε ες τόλμαν κον τν ατν, κατανεμησάμενοι λυμήναντο. [7] ἀπ γρ τν ρθν κα καθαρν δογμάτων κα τς τν χριστιανν μωμήτου πίστεως παραφθείρειν τούτους κα ποσπν κατε­πανουργεύσαντο. κα πρτον μν ατος ἐκθέσμως ες τν τν σαββάτων νηστείαν μετέστησαν· οδε δ κα μικρ τν παραδοθέντων θέτησις κα πρς λην το δόγματος πιτρέψαι καταφρόνησιν· ἔπειτα δ τν τν νη­στειν πρώτην βδομάδα τς λλης νηστείας περικόψαντες, ες γαλακτο­ποσίας κα τυρο τροφν κα τν τν μοίων δηφαγίαν καθείλκυσαν. ντεθεν ατος τν δν τν παραβάσεων μπλατύνοντες κα τς εθείας τρίβου κα βασιλικς διαστρέφοντες, κα δ κα τος νθέσμ γάμ πρε­σβυτέρους διαπρέποντας, ο πολλς κόρας χωρς νδρὸς γυνακας δεικνύ­οντες, κα γυνακας παδας κτρεφούσας, ν οκ στιν πατέρας θεάσα­σθαι, οτοι τος ς ληθς Θεο ερες μυσάττεσθαί τε κα ποστρέφε­σθαι παρεσκεύασαν, τς Μάνου γεωργίας ν ατος τ σπέρματα κατα­σπείροντες κα ψυχς ρτι βλαστάνειν ρξαμένας τν σπόρον τς εσεβείας τ τν ζιζανίων πισπορ λυμαινόμενοι.

[8] ᾿Αλλά γε δ κα τος π πρεσβυτέρων μύρ χρισθέντας ναμυρί­ζειν ατο ο πεφρίκασιν, πισκόπους αυτος ναγορεύοντες κα τ τν πρεσβυτέρων χρσμα χρη­στον εναι κα ες μάτην πιτελεσθαι τερατευό­μενοι. ἆρ᾿ στιν ς τηλικαύ­την κο παρείληφεν νοιαν, ν κατατολμν ο παράφρονες οκ νάρκη­σαν, τος παξ μύρ χρισθέντας ναχρίοντες κα τ τν χριστιανν περ­φυ κα θεα μυστήρια ες λρον μακρν κα πλα­τν ξορχούμενοι γέλωτα; κα τό γε σοφν τν ς ληθς μυήτων, ο γρ ξεστι, φασίν, ερεσι τος τελουμένους μύρ γιάζειν· ρχιερεσι γρ μόνοις νομίσθη. [9] πόθεν νόμος; τίς δ᾿ νομοθέτης; ποος τν ποστόλων; τν πατέρων δέ; ἀλλ τν συνόδων; πο κα πότε συστσα; τίνων δ κρατήσασα ψή­φοις; οκ ξεστιν ερε μύρ τος βαπτιζομένους σφραγίζειν; οκον οὐ­δ βαπτίζειν λως οδ ερσθαι. ρα, να σοι μηδ μίτομος ερεὺς λλ᾿ λόκληρος, ες νίερον εη κλρον πεληλαμένος. ἱερουργε τ δεσποτικν σμα κα αμα Χριστο κα τος πάλαι μυσταγωγηθέντας δι᾿ ατν καθα­γιάζει· πς οχ γιάσει μύρ χρίων τος νν τελουμένους; βαπτίζει ερεύς, καθάρσιον δρον τ βαπτιζομέν τελεσιουργν· πς ς τελεσιουρ­γς ατς πάρχει καθάρσεως φαιρήσεις ατο τν φυλακν κα σφραγῖ­δα; ἀλλ᾿ φαιρες τν σφραγδα; μηδ᾿ πηρετεν πιτρέψς τ δώρ, μηδ᾿ ν ατ τινὰς τελεσιουργεν, να σε γυμνος σς ερες νδιαπρέπων νόμασι τς ατς ατ χοροστασίας κορυφαον δείξ κα πίσκοπον.

[10] Ἀλλ γρ οχ μόνον ες τατα παρανομεν ξηνέχθησαν, λλ καὶ ε τις κακν στι κορωνίς, ες ταύτην νέδραμον. πρς γάρ τοι τος ερη­μένοις τοπήμασι κα τ ερν κα γι­ον σύμβολον, πσι τος συνοδικος κα οκου­μενικος ψηφίσμασιν μαχον ἔχει τν σχύν, νό­θοις λογισμος κα παρεγγράπτοις λόγοις κα θράσους περβολ κιβδηλεύειν πεχείρησαν, ὢ τν το πονηρο μηχανημάτων! τ πνεμα τ γιον οκ κ το πατρς μόνον λλά γε κα κ το υο κπο­ρεύεσθαι κοινολογήσαντες. [11] τίς ποτε τοιαύτην παρ τν πώποτε σεβησάντων φωνν κουσε αγεσαν; ποος σκολις φις ες τς κείνων καρδίας τοτο ρεύξατο; τίς λως νάσχοιτο τν ν χριστιανος τελούντων π τς γίας τριάδος δύο εσάγειν ατια, υο μν κα πνεύματος τν πατέρα, το πνεύματος δ πάλιν τν υόν, κα ες διθεΐαν τὴν μοναρχίαν λύειν, κα μηδν ττον τς λληνικς μυθολογίας τν τν χριστιανν σπαράττειν θεολογίαν κα τς περουσίου κα μοναρχικς τριάδος ξυβρίζειν τ ξίωμα; [12] δι τί δ κα κπορευθείη <ἐκ> το υο τ πνεμα; ε γρ κ το πατρς κπόρευσις τελεία (τελεία δ τι θες τέλειος κ θεο τελείου), τίς κ το υο κπόρευσις; κα διατί; περιττν γρ ν εη τοτο κα μάταιον.

[13] Ἔτι δέ, ε κπορεύεται <ἐκ> το υο τ πνεμα ὥς περ κ πατρός, τί μ κα υἰὸς κ το πνεύματος γεννται ὥς περ κ πατρός; να εη πάντα τος σεβοσιν σεβ, κα α γνμαι κα τ ήμα­τα, κα μηδν ατος τόλμητον πολίποιτο. [14] σκόπει δ κκενο. ε γρ ν ἐκ το πατρς κπορεύεται τ πνεμα, διότης πιγινώσκε­ται ατο, σαύτως δ κα ν γεννται υἱός, το υοῦ, κπορεύεται δέ, ς κείνων λρος, κα τ πνεμα κ το υο, πλείοσιν ρα διότησι δια­στέλ­λεται τ πνεμα το πατρς περ υός· κοινν μν γρ πατρ κα υἱῷ ξ ατν το πνεύματος πρόοδος, δία δ το πνεύματος τε κ το πατρς κπόρευσις κα μν κα κ το υο. ε δ πλείοσι διαφορας διαστέλλεται τ πνεμα περ υός, γγυτέρω ἂν εη τς πατρικς οσίας υἱὸς ἥπερ τ πνεμα· κα οτως Μακεδονίου πάλιν κατ το πνεύμα­τος παρακύψει τόλμα, τ κείνων ποδυομένη δρμα κα τν σκηνήν. [15] ἄλλως τε δὲ ε πάντα τ κοιν πατρς κα υο κα το πνεύματος πάντως πάρχει κοινά, ς τ θεός, τ βασιλεύς, τ δημιουργός, τ παντοκράτωρ, τ περούσιον, τ πλον, τ σχημάτιστον, τ σώματον, τ όρατον, πλς τ λλα πάντα, κοινν δ πατρς κα υο το πνεύματος ξ αὐ­τν πρόοδος, κα ξ αυτο ρα κπορευθήσεται τ πνεμα· κα ρχ σται ατ αυτο κα ατιον μα κα ατιατόν. περ οδ ο τν λλή­νων μθοι νεπλάσαντο. ἀλλ κα ε μόνου πνεύματός στι τ ες ρχς ναφέρεσθαι διαφόρους, πς οκ στι μόνου πνεύματος τ πολύαρχον χειν ρχήν;

[16] Ἔτι δέ, ε ν ος πατρ κα υἱῷ κοινωνίαν καινούργησαν, τ πνεμα τούτοις ποτειχίζουσι, πατρ δ κατ᾿ οσίαν υἱῷ λλ᾿ ο κατά τι τν διωμάτων ες κοινωνίαν συνάπτεται, τς κατ᾿ οσίαν ρα συγγε­νεί­ας τ Πνεμα περιορίζουσιν. ὁρς ς μάτην οτοι, μλλον δ᾿ ες πρόχει­ρον θήραν τν πολλν, τ τν χρι­στιανν αυτος πέθεσαν νομα; «ἐκπορεύεται τ πνεῦ­μα ἐκ το υοῦ». πόθεν κουσας τοτο; ἐκ ποίων εαγγελιστν τν φω­νν χεις ταύτην; ποίας συνόδου τ βλάσφημον τοτο ῥῆμα; ὁ Κύριος κα θες μν φησι· «Τ πνεμα, ὃ παρὰ το πατρς κπορεύεται». ο δ τς καινς ταύτης δυσσεβείας πατέρες «Τ πνεμα», φασίν, «ὃ παρ το υο κπορεύεται». τίς ο κλείσει τ τα πρς τν περβολν τς βλασφημίας ταύτης; ατη κατ τν εαγγελίων σταται, πρς τς γίας παρατάσσε­ται συνόδους, τος μακαρίους κα γίους παραγράφεται πατέρας, τν μέ­γαν θανάσιον, τν ν θεολογί περιβόητον Γρηγόριον, τν βασίλειον τς ἐκκλησίας στήλην τν μέγαν Βασίλειον, τ χρυσον τς οκουμένης στόμα τ τς σοφίας πέλαγος τν ς ληθς Χρυσόστομον· κα τί λέγω τν δενα τν δενα; κατ πάντων μο τν γίων προφητν, ποστόλων, εραρ­χν, μαρτύρων, κα ατν τν δεσποτικν φωνν βλάσφημος ατη κα θεομάχος φων ξοπλίζεται.

[17] «Τ πνεμα ἐκ το υο κπορεύεται». πότερον, τν ατν κπό­ρευ­σιν ἢ τς πατρας ντίθετον; ε μν γρ τν ατήν, πς ο κοινονται α διότητες, ας κα μόναις τρις τρις εναι κα προσκυνεσθαι χαρα­κτη­ρίζεται; ε δ κείνης ντίθετον, πς μν ο Μάνεντες κα Μαρκίωνες τ ήματι τούτ προκύπτουσι, τν θεομάχον πάλιν κατ το πατρς κα το υο γλσσαν προτείνοντες; [18] πρς δέ γε τος ερημένοις, ε κ το πατρς μν υἱὸς γεγέννηται, τ δ πνεμα κ το πατρς κα το υο κπορεύεται, ς ες δύο ατίας ναφερόμενον, οδ τ σύνθετον εναι δια­δράσειεν. [19] ἔτι δέ, ε κ το πατρς υἱὸς γεγέννηται, τ δ πνεμα κ το πατρς κα το υο κπορεύεται, τίς καινοτομία το πνεύματος, μ κα τερόν τι ατο κπεπορεσθαι; ὡς συνάγεσθαι κατ τν κείνων θεομάχων γνώμην μ τρες, λλ τέσσα­ρας τς ποστάσεις, μλλον δ πεί­ρους, τς τετάρτης ατος λλην προβαλλούσης, κκείνης πάλιν τέραν, μέχρις ν ες τν λληνικν πολυπληθίαν κπέσωσι. [20] πρς δέ γε τος ερημένοις κκενο ν τις πισκοπήσειεν, ς επερ το πνεύματος κ το πατρς πρόοδος ες παρξιν συντελε, τί συνοίσει τ πνεύματι κ το υο κπόρευσις, τς πατρικς ρκούσης ες παρξιν; ο γάρ τις ες τερόν τι τν περ τν οσίαν συντελεν κατατολμήσειε λέγειν, πάσης διπλόης κα συνθέσεως τς μακαρίας κα θείας κείνης φύσεως ς πωτάτω κειμένης.

[21] Χωρς δ τν ερημένων, ε πν περ μή στι κοινν τς παντο­κρατορικς κα μοουσίου κα περφυος τριάδος νός στι μόνου τν τριν, οκ στι δ το πνεύματος προβολ κοινν τν τριν, νς ρα στ μόνου τν τριν. πότερον ον, κ το πατρς φήσουσιν κπορεύε­σθαι τ πνεμα; κα πς οκ ξομόσονται τν φίλην ατος κα καινν μυσταγωγίαν; ε δὲ κ το υο, τί μὴ κατ᾿ ρχς θάρρησαν ατν λην κκαλύψαι τν θεομαχίαν; ὥστε ο μόνον τν υἱὸν ες τν το πνεύματος προβολν γκαθιστσιν, λλ κα το πατρς ταύτην φαιρονται. [22] ος κόλουθον δήπου κα τν γέννησιν τ προβολ συμμετατιθέντας μηδ τν υἱὸν κ το πατρὸς λλ τν πατέρα τερατολογεν κ το υο γεγεννῆ­σθαι, να μ τν δυσσεβούντων μόνον λλ κα τν μαινομένων σι πρω­τοστάται. ὅρα δ κντεθεν κατάφωρον ατν τ δυσσεβς κα νόητον δεικνύμενον βούλημα. ἐπε γρ παν θεωρεται κα λέγεται ν τ πανα­γί κα μοφυε κα περουσί τριάδι ἢ κοινόν στι πάντων νς κα μόνου τν τριν, δ το πνεύματος προβολ οτε κοινόν στιν, λλ᾿ οδ᾿, ς αὐτοί φασιν, νς κα μόνου τινός (λεως δ μν εη, κα ες τς κεί­νων τρέποιτο τ βλάσφημον κεφαλάς), οκ ρα λως στν ν τ ζωαρχικ κα παντελεί τριάδι το πνεύματος προβολή. [23] κα μυρία ν τις τν θεον ατν γνώμην διελέγχων τος ερημένοις πιμετρήσειεν, τς πιστολς νόμος οκ ἐᾷ νν ντάττειν οδ παρατίθεσθαι. δι᾿ ὃ καὶ περ ερηται στοιχειωδς τε κα ν τύπ πηγγέλθησαν, τν κατ μέρος λέγχων κα τς ν πλάτει διδασκαλίας, Θεο διδόντος, ες τν κοινν ταμιευομένων συνέλευσιν.

[24] Ταύτην τν σέβειαν ο το σκότους κενοι πί­σκοποι (πισκόπους γὰρ αυτος πεφήμιζον) μετ τν λλων θεμί­των <ες τ τν> Βουλγάρων θνος νέσπει­ραν. ἦλθεν τούτων φήμη ες τς μετέρας κοάς. ἐπλήγημεν δι μέσων τν σπλάγχνων καιρίαν πλη­γήν, ς ε τις τ κγονα τς κοιλίας ατο κατ᾿ φθαλμος δοι π ἑρπε­τν κα θηρίων σπαρασσόμενά τε κα διασπώμενα. κα γὰρ ος κόποι κα πόνοι κα δρτες ες τν κείνων ναγέννησίν τε κα τελείωσιν κατεβλή­θησαν, ναλόγως ατος συμπεσεν φόρητον τν λύπην κα τὴν συμφορὰν τν γεννημάτων παραπολλυμένων ξεγένετο. οὕτω γρ θρηνήσαμεν π τ συνενεχθέντι παθήματι, σον χαρς πληρώθημεν τς παλαις πλάνης παλλαγέντας ατος θεασάμενοι. ἀλλ᾿ κείνους μν θρηνήσαμέν τε κα θρηνομεν, κα νορθωθναι το πτώματος, ο δώσομεν τος φθαλμος μν πνον οδ τος βλεφάροις νυσταγμόν, ως ν ατος ες τ το Κυρίου κατ τ δυνατν μν εσελάσωμεν σκήνωμα. [25] τος δ νέους τς ποστασίας προδρόμους, τος θεραπευ­τς το ντικειμένου, τος μυ­ρίων νόχους θανάτων, τος κοινος λυμενας, τος τ παλν κενο κα νεοσύστατον εἰς τν εσέβειαν θνος τοσούτοις κα τηλικούτοις σπαραγ­μος διασπαράξαντας, τούτους τος πατενας κα θεομάχους συνοδικ κα θεί κατεκρίναμεν ψήφ, ο νν ατν τν πόφασιν καθορίζοντες, λλ᾿ κ τν δη συνόδων κα ποστολικν θεσμν τν προ­ωρισμένην ατος καταδίκην πεκφαίνοντες κα πσι ποιοντες πίδηλον. πέφυκε γρ τ νθρώπινον οχ οτω τας παρελθούσαις τιμωρίαις σφα­λίζεσθαι, ς τας ρωμέναις σωφρονίζεσθαι· κα τν φθασάντων πάρχει βεβαίωσις τν νεστηκότων συμφώνησις.

[26] Δι᾿ ὃ τούτους πιμένοντας ατν τ πολυ­τρόπ πλάν πάσης γέλης χριστιανν κκηρύ­κτους ποιησάμεθα. κα γρ τν γίων ἀποστόλων τέταρτος κα ξηκοστς κανν τος ν τος σάββασι νηστείαν πιτηδεύοντας δέ πως πορραπίζων φησίν· Ε τις κληρικς ερεθείη τν κυριακν μέραν νηστεύων τ σάββατον, πλν το νς μόνου, καθαιρείσθω· ε δ λαϊκς εη, φοριζέσθω. κα δ κα τς γίας κα οκουμενικς κτης συνόδου πέμπτος κα πεντηκοστς κανὼν οτω πως ποφαινόμενος· πειδ μεμαθήκαμεν τος ν τ ωμαίων πόλει ν τας γίαις τς τεσσαρακοστς νηστείαις τος ταύτης σάββασι νηστεύειν παρ τν παραδοθεσαν κκλησιαστικν κολουθίαν, δοξε τ γί συν­όδ, στε κρατεν κα π τν ωμαίων κκλησίαν παρασαλεύτως τν κανόνα τν λέγοντα· Ε τις κληρικς ερεθ τ γί κυριακ νηστεύων τ σάββατον, πλν το νς κα μόνου, καθαιρείσθω· ε δ λαϊκς εη, φοριζέσθω.

[27] λλά γε δ κα τς ν Γάγγρ συνόδου περ τν τν γάμον βδε­λυσσομένων κανν τέταρτος τατά φησιν· Ε τις διακρίνοιτο παρ πρε­σβυτέρου γεγαμηκότος, ς μ χρναι, λειτουργήσαντος ατο προσφο­ρς μεταλαμβάνειν, νάθεμα στω. [28] ὡσαύτως δ ψφον μόφωνον φέρει κατ᾿ ατν κα κτη σύνοδος, τοτον ναγράφουσα τν τρόπον· πειδ ν τ ῾Ρωμαίων κκλησί ν τάξει κανόνος παραδεδόσθαι διέγνω­μεν, τος μέλλοντας διακόνου πρεσβυτέρου ξιοσθαι χειροτο­νίας κα­θομολογεν ς οκέτι τας ατν συνάπτονται γαμετας, μεῖς, τ ρ­χαί ξακολουθοντες κανόνι τς ποστολικς κριβείας κα τάξεως, τ τν ερν νδρν κατ νόμους συνοικέσια κα π το νν ρρσθαι βου­λόμεθα, μηδαμς ατν τν πρς γαμετς συνάφειαν διαλύοντες ποστεροντες ατος τς πρς λλήλους κατ καιρν τν προσήκοντα μιλίας. ὥστε ε τις ξιος ερεθείη πρς χειροτονίαν διακόνου ποδι­ακόνου, οτος μηδαμς κωλυέσθω π τν τοιοτον βαθμν μβιβάζε­σθαι γαμετ συνοικν νομίμῳ, μήτε μν ν τ τς χειροτονίας καιρ παιτείσθω μολογεν ς ποστήσεται τς νομίμου πρς τν οκείαν γαμετν μιλίας, να μ ντεθεν τν κ θεο νομοθετηθέντα κα ελογη­θέντα τ ατο παρουσί γάμον καθυβρίζειν κβιασθμεν, τς το εὐ­αγγελίου φωνς ἐβοώσης· «Ος Θες ζευξεν νθρωπος μ χωριζέτω», κα το ποστόλου διδάσκοντος «τίμιον τν γάμον ν πσι κα τν κοίτην μίαντον», κα «Δέδεσαι γυναικί; μ ζήτει λύσιν». ε τις ον τολ­μήσει, παρ τος ποστολικος κανόνας κινούμενος, τιν τν ερωμέ­νων, πρεσβύτερόν φαμεν διάκονον ποδιάκονον, ποστερεν τς πρς τν νόμιμον γυνακα συναφείας τε κα κοινωνίας, καθαιρείσθω. ὡσαύτως κα ε τις πρεσβύτερος διάκονος τν ατο γυνακα προφά­σει ελαβείας κβάλλει, φοριζέσθω· πιμένων δέ, καθαιρείσθω.

[29] Ἡ δ κατάλυσις τς πρώτης βδομάδος κα ναμυρισμς τν δη βεβαπτισμένων κα μεμυρισμένων οδ κανόνων, ομαι, δεήσεται ες κατάγνωσιν, ατόθεν κα μόνης τς διηγήσεως πσαν περβολν κνικώσης δυσσεβήματος. ο μν λλ κα κατ το πνεύματος, μλλον δ καθ᾿ λης τς γίας τριάδος, περβολν ο λείπουσα βλασφημία, κἂν μηδν τερον εη τν προειρημένων τετολμημένον, ξαρκε κα μόνη μυρίοις αὐ­τος παγαγεν ναθέμασι.

[30] Τούτων τν γνσιν κα εἴδησιν κατ τ παλαιὸν τς ἐκκλησίας θος νενεγκεν τ μετέρ ν Κυρί δελφότητι δικαι­ώσαμεν κα προ­θύμους κα συναγωνιστς γενέσθαι π τ καθαι­ρέσει τν δυσσεβν τούτων κα θέων κεφαλαίων παρακινομέν τε κα δεόμεθα· κα μ λιπεν τν πατραν τάξιν, ν μς ο πρόγονοι, δι᾿ ν πραξαν, κατέχειν παραδεδώκασιν, ἀλλ σπουδ πολλ κα προθυμί νθ᾿ μν τοποτηρητάς τινας λέσθαι κα ποστελαι, ν­δρας τ μέτερον πέχοντας πρόσωπον, εσεβεί κα ερωσύν κα λόγ κα βί κεκοσμημένους, ς ν τν ρτιφαν τς σεβείας ταύτης φερπύ­σασαν γάγγραιναν κ μέσου τς ἐκκλησίας ποιησώμεθα, κα τος κμανέντας τοσαύτην πισπορν πονηρίας ες τ νεοπαγς κα νεοσύστατον θνος εσενεγκεν ατας νασπᾶσαι ίζαις, κα τ πυρ παραδοναι δι τς κοινς ποφάσε­ως, τος κατηραμένους ποδέχεσθαι τ κυρια­κ θεσπίζουσι λόγια. [31] οτω γρ τς μν σεβείας λαυνομέ­νης κα τς εσεβείας κραταιουμένης, λπίδας χομεν γαθς ες τν πα­ραδοθεσαν ατος παναστρέψαι πίστιν κα τ νεοκατήχητον ες Χριστν κα νεοφώτιστον τν Βουλγάρων πλήρωμα. κα γρ ο μόνον τ θνος τοτο τν ες Χριστν πίστιν τς προτέρας σεβείας λλάξατο, λλά γε δ κα τ παρ πολλος πολλάκις θρυλούμενον κα ες μότητα κα μιαιφο­νίαν πάντας δευτέρους ταττόμενον, τοτο δ τ καλούμενον Τορς, οἳ δ κα κατ τς ωμαϊκς ρχς τος πέριξ ατν δουλωσάμενοι κκεθεν πέρογκα φρονηματισθέντες, χεραν ντραν. ἀλλ᾿ μως νν κα οτοι τν τν χριστιανν καθαρν κα κίβδηλον θρησκείαν τς λληνικς κα θέου δόξης, ν κατείχοντο πρότερον, ντηλλάξαντο, ν πηκόων αυτος κα προξένων τάξει, ντ τς πρ μικρο καθ μν λεηλασίας κα το μεγά­λου τολμήματος γαπητς γκαταστήσαντες. κα π τοσοτον ατος τς πίστεως πόθος κα ζλος νέφλεξε –Παλος πάλιν βο· Ελογητς θες ες τος αἰῶνας–, στε κα πίσκοπον κα ποιμένα δέξασθαι κα τ τν χριστιανν θρησκεύματα δι πολλς σπουδς κα πιμελείας σπάζε­σθαι.

[32] Τούτων ον οτω τ το φιλανθρώπου θεο χάριτι, το πάντας νθρώπους θέλοντος σωθναι κα ες πίγνωσιν ληθείας λθεν, τν πα­λαιν ατος δοξασμάτων μετατιθεμένων κα τν ελικριν τν χριστιανν πίστιν κείνων λλασσομένων, ε διανασταίη κα μετέρα δελφό­της συμπροθυμηθναι κα συγκατεργάσασθαι ες τν κκοπν κα κασιν τν παραφυάδων ν Κυρί ησο Χριστ τ ληθιν θε μν, πεποι­θότες σμὲν τι τ ποίμνιον ατο π πλέον τι μλλον αξηθήσεται κα πληρωθήσεται τ ερημένον τι «Εδήσουσί με πάντες π μικρο ως μεγάλου ατν», καὶ «Ες πσαν τν γν ξλθεν φθόγγος» τν πο­στολικν διδαγμάτων «κα ες τ πέρατα τς οκουμένης τ ήματα αὐ­τν». [33] δε ον τοὺς παρ μν νθ᾿ μν στελλομένους κα τ μέ­τερον ποδυομένους ερν κα σιον πρόσωπον τν μετέραν αθεντίαν, ν μες ν πνεύματι γί κληρώσασθε γχειρισθναι, ς ν περί τε τούτων τν κεφαλαίων κα περ τέρων τούτοις παραπλησίων ξ αθεντίας σιν ποστολικο θρόνου κα λέγειν κανο κα πράττειν κώλυτοι.

[34] Κα γρ δ κα π τν τς ταλίας μερν συνοδική τις πιστολ πρς μς ναπεφοίτηκεν ρρήτων γκλημάτων γέμουσα· τινα κατ το οκείου ατν πισκόπου ο τν ταλίαν οκοντες μετ πολλς κατακρί­σεως κα ρκων μυρίων διεπέμψαντο, μ παριδεν ατος οτως οκτρς λλυμένους κα π τηλικαύτης βαρείας πιεζομένους τυραννίδος, κα τος ερατικος νόμους βριζομένους κα πάντας θεσμος ἐκκλησίας νατρεπο­μένους. ἃ κα πάλαι μν δι μοναχν κα πρεσβυτέρων κεθεν ναδρα­μόντων ες πάντων κος διεφέροντο. [35] Βασίλειος δ᾿ ρα ν κα Ζωσι­μς Μητροφάνης τε κα σν ατος τεροι, οἳ τὴν τοιαύτην τυραννίδα πω­δύ­ροντο κα πρς κδίκησιν τν κκλησιν ξεκαλοντο δακρύοντες. νν δέ, ς φθην επών, κα γράμματα διάφορα κα κ διαφόρων κεθεν να­πεφοίτηκε τραγδίας πάσης κα μυρίων θρήνων γέμοντα. ὧν τ σα κατ τν κείνων ξίωσίν τε κα ξαίτησιν (κα γρ ες πάντας τος ρχιε­ρατικος κα ποστολικος θρόνους διαδοθναι τατα μετ φρικτν ρ­κων κα παρακλήσεων δυσώπησαν), ς ατ κενα παραστήσει ναγινω­σκόμενα.

[36] Τδε μν τ γραμματί νετάξαμεν, να κα περ τούτων, τς γίας κα οκουμενικς ν Κυρί συνόδου θροιζομένης, τ τ θε κα τος συνοδικος κανόσι δοκοντα ψήφ βεβαιωθείη κοιν κα ερήνη βα­θεα τς το Χριστο κκλησίας καταλήψοιτο. κα γρ ο μόνον τν με­τέραν μακαριότητα π τοτο προκαλούμεθα, λλά γε δ κα τν λλων ρχιερατικν κα ποστολικν θρόνων ο μν δη κα πάρεισιν, ο δ ο μετ πολν χρόνον παρεναί εσι προσδόκιμοι. μ ον μετέρα ν Κυρί δελφότης ναβολ τινι κα παρατάσει χρόνου τος δελφος ατς δια­τρίβειν πρ τ δέον ποιήσ, γινώσκουσα ς ε τι παρ τν ατς στέρη­σιν ο κατ τ δέον λλιπές τι διαπραχθείη, οχ τερός τις λλ᾿ ες αυτν ατ τ κατάκριμα πισπάσαιτο.

[37] Κα τοτο δ προστεθναι χρεν τος γράμμασιν γησάμεθα, να τν γίαν κα οκουμενικν βδόμην Σύνοδον τας γίαις κα οκουμενικας ξ Συνόδοις συντάττειν κα συναριθμεν παντ τ φ᾿ μς τς ἐκκλησίας παραδοθείη πληρώματι. φήμη γρ κεν ες μς ς τινες τν π τν πο­στολικν μν θρόνον κκλησίαι, μέχρι τς κτης τς οκουμενικὰς ριθμοσαι συνόδους, τν βδόμην οκ σασιν. ἀλλ τ μν ν ατ κυ­ρωθέντα, επερ τι λλο, δι σπουδς κα σεβασμιότητος γουσιν, ατν δ᾿ νακηρύττειν π τς ἐκκλησίας ὥς περ κα τς λλας οπω τυχον πιγνώσεως, καί τοι τ σον κείναις πανταχο διασζούσης ξίωμα. [38] κα γρ κα ατη μεγίστην καθελε δυσσέβειαν, συμπαρέδρους ατ κα συμ­ψήφους τος κ τν τεσσάρων κοντας ρχιερατικν θρόνων χουσα. παρν γάρ, ς δλον, π μν το μετέρου ποστολικο θρόνου τς λε­ξανδρείας Θωμς μοναχς πρεσβύτερος κα ο σν ατ, π δ ᾿Ιεροσο­λύμων κα ντιοχείας ωάννης κα ο σν ατῷ, κα πό γε τς πρεσβυτέ­ρας ῾Ρώμης Πέτρος ελαβέστατος πρωτοπρεσβύτερος κα τερος Πέτρος πρεσβύτερος, μοναχς κα γούμενος τς κατ ῾Ρώμην εαγος μονς το γίου Σάββα. κα τούτων πάντων συνεληλυθότων μα τ μετέρ πα­τροθεί καὶ γιωτάτ κα τρισμακαρίστ νδρὶ Ταρασί ρχιεπισκόπ Κωνσταντινουπόλεως, μεγάλη κα οκουμενικ βδόμη Σύνοδος συνεκρο­τήθη, τν τν εκονομάχων χριστομάχων θριαμβεύσασα κα καθελοσα δυσσέβειαν. [39] ἧς σως, το βαρβαρικο κα λλοφύλου τν ράβων κα­τασχόντος τς χώρας θνους, οκ γένετο ῥᾷστον τ πρακτικ πρς μς διακομισθναι. δι᾿ ν ατίαν παρὰ πολλος τν ατόθι ταύτης α διατά­ξεις, ε κα τιμνται κα περιέπονται, λλ᾿ ον τι ταύτης εσίν, ς φασιν, οὔκ εσιν ν γνώσει.

[40] Χρ δ᾿ ον κα ταύτην, καθ᾿ ἅ περ φθημεν εἰπόντες, μεγάλην τε κα γίαν κα οκουμενικν κα τας πρ ατς ξ συνόδοις συνανακηρύτ­τειν. τ γρ μ οτω διαπράττεσθαι κα ποιεν, πρτον μν δικεν στι τν το Χριστο ἐκκλησίαν, τηλικαύτην περορντας σύνοδον κα τοσούτ μέρει τν σύνδεσμον ατς κα τν συνάφειαν διασπντας κα διαλύοντας· δεύτερον δ κα τν εκονομαχούντων, ν οδν λαττον τν λλων αρε­τικν, ε οδ᾿ τι, μυσάττεσθε τ δυσσέβημα, πλατύνειν στ τ στόματα, οχ οκουμενικ συνόδ τν ατν καθαιρεθναι δυσσέβειαν, λλ᾿ νς θρόνου κρίσει τν δίκην πέχειν, πρόφασιν χόντων ες τὸ τερατεύεσθαι. δι᾿ περ παντα ν τε τος συνοδικος γράμμασι κα ν λλαις πάσαις κκλησιαστικας στορίαις κα συζητήσεσιν ριθμεν ταύτην κα συγκατα­λέγειν τας γίαις κα οκουμενικας ξ συνόδοις, βδόμην μετ κείνας τάττοντας, ξιομέν τε κα ς δελφος δελφο παραινομεν τ πρέπον­τα εσηγούμενοι.

[41] Χριστς δ ληθινς θες μν, πρτος κα μέγας ρχιερεύς, κούσιον πρ μν αυτν καλλιερησάμενος σφάγιον κα τ οκεον αμα λύτρον πρ μν καταθέμενος, δοίη μν τν μετέραν ρχιερατικν κα τιμίαν κεφαλν κρείττω τν κύκλ καθισταμένων βαρβαρικν θνν φθναι, δοίη δ γαληνν κα ρεμον ξανύειν τν το βίου δρόμον, δοίη δ τυχεν κα τς νω κληρουχίας νεκλαλήτ χαρ κα εφροσύν, νθα πάντων στν εφραινομένων κατοικία κα ς πέδρα δύνη πσα κα στεναγμς κα κατήφεια, ν ατ Χριστ τ ληθιν θε μν, δόξα κα τ κράτος ες τος αἰῶνας τν αώνων· μήν.

[42] περευχόμεθα μν κατ χρέος τς πατρικς σιότητος. μεμνῆ­σθαι κα ατο τς μν μ διαλίποιτε μετριότητος.