7. ᾿Εκκλησιαστικὴ μουσική — ἱστορία, θεωρία, μελοποιήσεις ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΤΗΣ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Φ

 

 ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ

ΤΗΣ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

 

Φ

 

Φαρλέκας ᾿Εμμανουήλ. γεν­νήθηκε στὸ ᾿Αιδίνιο Μικρᾶς ᾿Ασίας τὴν 20ὴ ἰα­νου­αρίου 1877. ὑπηρέτησε πάνω ἀπὸ τριάντα χρόνια σὲ διάφορες ἐκ­κλησιαστικὲς ὑ­πη­ρε­σί­ες στὸ ᾿Αιδίνιο, στὴν Κωνσταντινούπολι καὶ στὴν Ἔ­φεσο. ἀπὸ τὸ 1924 βρίσκε­ται στὴν ἑλληνικὴ πρω­τεύ­ου­σα καὶ διορίζεται γραμ­μα­τεὺς τῆς ρχιεπισκοπῆς ᾿Α­θηνῶν. γιὰ τὴν προσφορά του στὴν ἐκκλησία, γιὰ τὴν συγγραφική του δρᾶσι καὶ τὴν ση­μαντικὴ συμ­βολή του στὴν διάδοσι τῆς βυζαντινῆς μου­σικῆς ὠνομάστηκε πρωτονοτάριος τῆς ἀρ­χι­ε­πι­σκοπῆς ᾿Αθηνῶν. διε­τέ­λεσε καθη­γητὴς τῆς «βυζαντινῆς» μου­σικῆς καὶ τοῦ τυπικοῦ στὸ ᾠδεῖον ᾿Αθηνῶν κατὰ τὰ ἔτη 1937 ἕως 1957. ἀπὸ τὸ 1924 μέχρι τὸ 1953 ἐξέδιδε τὸ «᾿Εγ­κόλπιον ἐκκλησιαστικὸν ἡμε­ρολόγιον», τὸ ὁποῖο ἀπὸ τὸ 1954 τὸ ἀνέλαβε ἡ σύνοδος τῆς ἐκ­κλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ὁ δὲ Φαρλέκας παρέμεινε μέλος τῆς δημι­ουρ­γηθείσης ἐπιτροπῆς ἐκδόσεως μέχρι τὸν θάνατό του στὶς 10 ἰουνίου 1958, σὲ ἡλικία 82 ἐτῶν. ἐξέδωκε διάφορα μουσικὰ ἔργα ὅπως τὸ «Τριῴδιον», σὲ δική του διασκευή, ἐν ᾿Αθήναις 1931, καὶ ἄλλα.

Φιλοθεΐτης Πανάρετος, μοναχός. βλέπε Μακρυγιάννης Πανάρετος.

Φιλόθεος ᾿Αθωνίτης ἱερομόναχος· βλέπε Παπαδόπουλος Φιλόθεος.

Φιρφιρῆς Διονύσιος. Ἁγιορείτης μοναχὸς (σὲ κελλὶ στὶς Καρυές), περισσότερο γνωστὸς στὸ Ὄρος ὡς διακο-Διονύσιος. γεννήθηκε τὸ 1912 στὴν Μεγάλη Παναγιὰ Χαλκιδικῆς καὶ ὠνομαζόταν Δημήτριος Κοῦκος. σὲ ἡλικία 8 ἐτῶν βρέθηκε στὸ ῞Αγιον Ὅρος κοντὰ στὸν θεῖο του μοναχὸ Χαράλαμπο, γνωστὸ μουσικὸ καὶ ψάλτη, ἀπὸ τὸν ὁποῖο διδάχθηκε τὰ πρῶ­τα μουσικά. ὁ σπουδαιότερος διδάσκαλός του ὑπῆρξεν ὁ περίφημος ἱερο­διά­κονος Συνέσιος Σταυρονικητιανός, ὁ ὁποῖος εἶχε σπουδάσει τὴν μουσικὴ στὴν Κωνσταντινούπολι. στὴν μακρότατη θητεία του στὸ ῞Αγιον Ὅρος (ἐπὶ 70 ὁλόκληρα ἔτη) ἀφωσιώθηκε ἀποκλειστικὰ στὴν ψαλτική. ἤδη ἀπὸ νεαρὴ ἡλικία ἔψαλλε στὸν ναὸ τοῦ Πρωτάτου στὶς Καρυές, ἐνῷ ἡ συμ­με­τοχή του στὶς ἀγρυπνίες καὶ τὶς πανηγύρεις τῶν κελλιῶν καὶ τῶν μονα­στη­ριῶν ὑπῆρξεν ἀδιάλειπτη ὣς τὸ τέλος τῆς ζωῆς του (1990). ὁ Διονύ­σιος Φιρ­φιρῆς ἦταν ὁ πιὸ ἀντιπροσωπευτικὸς σύγχρονος ψάλτης τοῦ ῾Αγίου Ὄ­ρους καὶ ἀπὸ τοὺς σημαντικώτερους τοῦ 20οῦ αἰῶνος. ἀνεπιτήδευτος καὶ πηγαῖος, μὲ ἀπαράμιλλη ἐκφραστικὴ δύναμι, πλούσιο φωνητικὸ τάλαντο, καὶ βαθιὰ βιωμένη πνευματικότητα. ἡ τεχνικὴ τῆς ἑρμηνείας του ἔχει μιὰν ἀπόλυτη προσωπικὴ σφραγῖδα, ἐνῷ παραπέμπει ταυτόχρονα σὲ παλαιό­τατα πρότυπα. ἀπὸ τὸ ἑρμηνευτικό του ἄκουσμα ἀναδύεται πνευματικὴ εὐφροσύνη καὶ ἀπόλαυσι, ἐνῷ ἀντλοῦνται ταυτόχρονα καὶ σπουδαιότατα διδάγματα γιὰ τὴν ὀρθὴ ἑρμηνεία τῆς μεγάλης αὐτῆς μουσικῆς τέχνης. ἔχει ἀφήσει σπουδαῖες ἠχογραφημένες ἑρμηνεῖες ὅπως· 1) τὸ ὀκτάηχο Θεοτόκε παρθένε τοῦ Πέτρου Μπερεκέτη, 2) τὸ ἐπίσης ὀκτάηχο δοξαστικὸ Θεαρχίῳ νεύματι τοῦ Ἰακώβου πρωτοψάλτου, 3) τὸ ὀκτάηχο θεοτοκίο ῾Ρόδον τὸ ἀμάραντον πρωτοψάλτου Σμύρνης Νικολάου Γεωργίου, 4) πολλοὺς καλοφωνικοὺς εἱρμούς, 5) τὸ Δοξαστάριον τοῦ Ἰακώβου (πλήρης ὁ Α΄ τόμος καὶ ἐκλογὲς ἀπὸ τὸν Β΄), καὶ 6) διάφορα ἄλλα μαθήματα (δοξαστικὰ καὶ ἰδιόμελα τοῦ Φιλανθίδη, πολυελέους, στιχολογίες, καὶ λοιπά).

Φωκαεὺς Θεό­δωρος· βλέπε Θεό­δωρος παπα-Παράσχου Φωκαεύς.