7. ᾿Εκκλησιαστικὴ μουσική — ἱστορία, θεωρία, μελοποιήσεις ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΤΗΣ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Ζ

 

ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ

ΤΗΣ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

 

Ζ

 

Ζαφείριος Ζαφειρόπουλος. πελοποννησιακῆς καταγωγῆς, μεγάλωσε στὴν Σμύρνη, χρημάτισε μαθητὴς στὴν Κωνσταντινούπολι τοῦ Γεωργίου τοῦ Κρητὸς καὶ ἐν συνεχείᾳ τῶν τριῶν διδασκάλων στὴν νέα μέθοδο· τὸ 1826 ἐγκατα­στά­θηκε στὴν ᾿Αθήνα καὶ ἐξαρχῆς ἦταν ἀντίθετος στὸ καινο­φα­νὲς λέ­σβιο σύστημα.

Ζαχαρας χανεντς (= μελῳδός). ἕνας ἀπὸ τοὺς σπουδαιοτέ­ρους μου­σι­κοὺς τῆς ἐξωτερικῆς (= ἀραβοπερσικῆς) ἢ ἀνατολικῆς μουσικῆς. γεν­νή­θηκε καὶ ἔζησε στὴν Κωνσταντινούπολι ἀπὸ εὔπορη οἰκογένεια, ἡ δὲ δρᾶσί του ἐκτείνεται στὸν 18ο αἰῶνα. ἦταν φίλος μὲ τὸν πρωτοψάλτη τῆς μεγά­λης ἐκκλησίας Δανιήλ, ἀπὸ τὸν ὁποῖο μάθαινε τὴν ἐκκλησιαστικὴ μου­σικὴ καὶ στὸν ὁποῖο μὲ τὴν σειρά του δίδασκε τὴν ἐξωτερική. ὁ Ζα­χαρίας πέθανε πιθανὸν περὶ τὸ 1790 σὲ βαθιὰ γεράματα. σύμφωνα μὲ τὸν μελε­τητὴ τοῦ ἔργου του Κυριάκο Κα­λαϊ­τζίδη ἡ ἄποψι ὡρισμένων Τούρ­κων συγγραφέων ὅτι ὁ Ζαχαρίας στὸ τέλος τῆς ζωῆς του ἔγινε μου­σουλ­μᾶνος ὀφείλεται σὲ παρανόησι, καθὼς στὶς ἑλληνικὲς πηγὲς δὲν ὑπάρχει καμμία τέτοια μαρτυρία ἢ ἔνδειξι. σύμ­φω­να μὲ πληροφορία τοῦ Νικη­φόρου Καν­του­νιάρη ὁ Ζαχαρίας ἀσχολήθηκε ἀτελῶς μὲ τὴν ἐκκλησια­στικὴ μουσική, ἀλλὰ εὐ­δο­κίμησε ὑπερβαλλόντως στὴν ἀνατολική. πράγματι οὐδέποτε ἀνέλαβε καθήκοντα ἱεροψάλτου, ἐνῷ οἱ ἐλάχιστες ἐκκλησιαστικὲς μελο­ποιή­σεις του ποὺ μᾶς ἔχουν παραδοθῆ εἶναι οἱ ἀκόλουθες· 1) τὰ 8 ἑσπέρια δογμα­τικὰ θε­οτοκία τοῦ ἀναστασιματαρίου (λόγῳ φθορᾶς τοῦ χειρογρά­φου ἀπουσιάζουν τὸ τέλος τοῦ θεοτοκίου τοῦ γ΄ ἤχου, ὅλο τὸ θεοτοκίον τοῦ δ΄ ἤχου «῾Ο διὰ σὲ θεο­πάτωρ προφήτης Δαυίδ», καὶ τὸ «Δόξα, Καὶ νῦν» τοῦ θεοτοκίου τοῦ πλ. α΄ ἤχου), 2) δοξολογία ἀργή, σὲ ἦχο βαρὺ τετρά­φω­νο, καὶ τρεῖς καλοφωνικοὶ εἱρμοί· 3) «Φρικτὸν τὸ βμά σου», ἦχος πλ. β΄, 4) «Ορανὸς πολφωτος», ἦχος βαρύς, καὶ 5) «Ο τς Χαλδαας καμί­νου», ἦχος α΄. τὰ ἔργα του αὐτὰ μαζὶ μὲ ἄλλα ἐξωτερικῆς μουσικῆς πα­ρου­σιάστηκαν σὲ σχετικὰ πρόσφατη ἔκδοσι τοῦ μου­σι­κοῦ ἐκδοτικοῦ οἴκου «᾿Εν χορδαῖς» (Θεσσαλονίκη 2005).

Ζωγράφος Ἰωάννης ὁ Κέιβελης (ἢ Κεΐβελης ἢ Κεϊβέλης, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ Κέιβε). ἦταν μα­θητὴς τοῦ πρωτοψάλτου Γρηγορίου· ἐχρημάτισε πρωτο­ψάλ­της σὲ δια­φό­ρους να­οὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ ὡς γνώστης τῆς ἀρα­βοπερσικῆς μουσικῆς καὶ τῆς ὀθω­μα­νικῆς ῥυθμικῆς ἐξέδωσε «Ἀπάν­θισμα» μὲ διάφορα ἀραβοτουρκικὰ παλαιὰ καὶ νεώτε­ρα ἔντεχνα ᾄσματα. ὁ θάνατός του πρέπει νὰ τοποθετηθῇ περὶ τὸ 1880.